Η πολιτική γεωγραφία της Κεντρικής Ευρώπης αλλάζει δραματικά, αποκαλύπτοντας ένα βαθύτερο ρήγμα, την εντυπωσιακή και ίσως ιστορική εξαφάνιση της Αριστεράς από το προσκήνιο. Πράγματι, οι βουλευτικές εκλογές της Ουγγαρίας της 12ης Απριλίου κατέληξαν σε βαριά ήττα για τον εθνικιστή πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν και επιβεβαίωσαν μια ακόμη σημαντική πολιτική τάση στην Κεντρική Ευρώπη, την πλήρη εξαφάνιση της Αριστεράς. Δηλώνοντας ότι είναι συντηρητικός αλλά φιλοευρωπαίος, ο διάδοχος του Όρμπαν, Πέτερ Μάγιαρ, επικράτησε συντρίβοντας όλα τα άλλα παραδοσιακά κόμματα της αντιπολίτευσης.
Το Ουγγρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα δεν θα έχει έδρα στο νέο Κοινοβούλιο που θα αναλάβει καθήκοντα στις 9 Μαΐου, αφού συμμετείχε σε τέσσερις κυβερνήσεις από το 1989. Για πρώτη φορά μετά την πτώση του κομμουνισμού, αποφάσισε να μην κατέβει στις εκλογές, ώστε να μεγιστοποιήσει τις πιθανότητες ήττας του Όρμπαν. Ο Δημοκρατικός Συνασπισμός, που προέκυψε από τη διάσπαση του Σοσιαλιστικού Κόμματος και ηγείται από τον πρώην πρωθυπουργό Φέρεντς Γκιουρτσάνι, επέλεξε να παραμείνει στην εκλογική αναμέτρηση, αλλά θα έχει την ίδια τύχη, αφού συγκέντρωσε ένα ταπεινωτικό 1,10% των ψήφων.
«Στην Ουγγαρία, τα προοδευτικά κόμματα γενικά, αλλά και οι φιλελεύθεροι και οι Πράσινοι, εξαφανίζονται ουσιαστικά», δήλωσε στη Le Monde ο πρώην ευρωβουλευτής των Πρασίνων Μπένεντεκ Γιάβορ. Ωστόσο, ο Γιάβορ υποστηρίζει ότι η απόφαση των περισσότερων κομμάτων της αντιπολίτευσης να μην κατέβουν «ήταν καλή στρατηγική», δεδομένης της ευρείας ήττας του Όρμπαν. «Ήταν ο μόνος τρόπος να τον νικήσουν σε ένα εκλογικό σύστημα που ευνοεί τις πλειοψηφίες», εξήγησε ο Γιάβορ, ο οποίος βρίσκεται κοντά στον Γκέργκελι Καράτσονοϊ, δήμαρχο της Βουδαπέστης.
Έλλειψη χώρου για τον προοδευτισμό
Στο νέο ουγγρικό Κοινοβούλιο, η μόνη αντιπολίτευση στο κόμμα Τisza του Μάγιαρ θα εκπροσωπείται από το Fidesz του Όρμπαν και από τους έξι βουλευτές του εμπνευσμένου από τη νεοναζιστική ιδεολογία κόμματος Mi Hazank (Η Πατρίδα μας), δηλαδή «τρία δεξιά κόμματα», όπως παραδέχθηκε ο Γιάβορ. Εξέφρασε την ελπίδα για την «εμφάνιση νέων προοδευτικών κομμάτων μεσοπρόθεσμα», εφόσον εφαρμοστεί εκλογική μεταρρύθμιση, όπως πρότεινε ο Μάγιαρ, ώστε να εισαχθεί μεγαλύτερος βαθμός αναλογικής εκπροσώπησης. Ωστόσο, παραδέχθηκε ότι αναρωτιέται αν υπάρχει χώρος για τον προοδευτισμό στην Ουγγαρία, όταν η Αριστερά είναι τόσο αδύναμη σε ολόκληρη την Κεντρική Ευρώπη.
Η κατάσταση στην Ουγγαρία δεν είναι μοναδική στην περιοχή. Στην Τσεχική Δημοκρατία, το άλλοτε ισχυρό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα δεν έχει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση από το 2021. Στη Βουλγαρία, το Σοσιαλιστικό Κόμμα, που έχει βρεθεί έξι φορές στην εξουσία από το 1990, αποκλείστηκε επίσης πλήρως από τη Βουλή για πρώτη φορά στις βουλευτικές εκλογές της 19ης Απριλίου. Η τελευταία αριστερή κυβέρνηση στην περιοχή, ο συνασπισμός του Ρόμπερτ Γκόλομπ, έχασε την πλειοψηφία του στις εκλογές της 22ας Μαρτίου στη Σλοβενία και ανακοίνωσε, τη Δευτέρα 20 Απριλίου, ότι θα περάσει στην αντιπολίτευση, ανοίγοντας το δρόμο για την επιστροφή του υπερσυντηρητικού Γιάνεζ Γιάνσα.
«Είναι καταστροφή», δήλωσε στη γαλλική εφημερίδα ο Έρνστ Χίλεμπραντ, διευθυντής του ουγγρικού γραφείου του Ιδρύματος Φρίντριχ Έμπερτ, think tank που συνδέεται με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της Γερμανίας (SPD). Σύμφωνα με τον ειδικό στην περιφερειακή πολιτική, τα κόμματα αυτά, που συχνά προέρχονται από πρώην κομμουνιστικές ομάδες, κατάφεραν αρχικά μια επιτυχημένη σοσιαλδημοκρατική μετάβαση τη δεκαετία του 1990, υποσχόμενα να μετριάσουν τις επιπτώσεις του ανεξέλεγκτου οικονομικού φιλελευθερισμού, αλλά στη συνέχεια έχασαν την εκλογική τους βάση σε δύο βασικές φάσεις.
«Όταν η Αριστερά επέστρεψε στην εξουσία, συνέχισε τις πολιτικές φιλελευθεροποίησης και ιδιωτικοποίησης και έχασε πρώτα τους εργαζομένους της βιομηχανίας, οι οποίοι στράφηκαν σε πιο εθνικιστικά και λαϊκιστικά κόμματα. Στη συνέχεια, μετά την άνοδο του Fidesz στην Ουγγαρία και του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη στην Πολωνία (τη δεκαετία του 2010), έχασε τους μορφωμένους ψηφοφόρους της αστικής μεσαίας τάξης, οι οποίοι διαπίστωσαν ότι τα αριστερά κόμματα δεν ήταν τα πιο αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των δεξιών λαϊκιστών», υποστήριξε. Κατά την άποψή του, ενώ αυτές οι δύο τάσεις αποτελούν δίλημμα για την Αριστερά σε όλη την Ευρώπη, είναι πιο έντονες στην Κεντρική Ευρώπη, όπου ο συντηρητικός λαϊκισμός είναι ιδιαίτερα ισχυρός.
Η αντεπίθεση της Δεξιάς
Ορισμένες χώρες έχουν μετατραπεί σε ανελεύθερες δημοκρατίες από εθνικιστικές δεξιές κυβερνήσεις, οι οποίες επιτίθενται σε όλους τους μηχανισμούς ελέγχου και ισορροπιών με κίνδυνο να απομονωθούν από την ΕE, ενώ εφαρμόζουν πελατειακές κοινωνικές πολιτικές. Σε αυτές τις χώρες, τελικά, είναι τα φιλοευρωπαϊκά δεξιά κόμματα που κατάφεραν να ενώσουν τους δημοκρατικούς ψηφοφόρους, τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς, υπό τη σημαία τους. Ο Μάγιαρ και ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ωστόσο, σε αντίθεση με τον Μάγιαρ, ο Τουσκ έχει δώσει μικρό χώρο στην Αριστερά στον κυβερνητικό του συνασπισμό από το 2023.
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο πικρή για την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία, δεδομένου ότι ορισμένοι από τους πρώην εκπροσώπους της κατάφεραν να παραμείνουν στην εξουσία, παρά το ότι μετακινήθηκαν προς μια μορφή εθνικισμού πολύ μακριά από τις αξίες της. Στη Σλοβακία, ο πρωθυπουργός Ρόμπερτ Φίτσο, που αυτοπροσδιορίζεται ως σοσιαλδημοκράτης, επέστρεψε στην εξουσία το 2023 διαδίδοντας υπερσυντηρητικά και φιλορωσικά μηνύματα. Αυτό οδήγησε στην αποπομπή του από το Κόμμα των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών τον Οκτώβριο του 2025, μετά από μακρές συζητήσεις που δικαιολογήθηκαν από τον ήδη μειωμένο αριθμό αριστερών ευρωβουλευτών από την Κεντρική Ευρώπη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο του Στρασβούργου.
Ζητήματα όπως η μετανάστευση, η πολυμορφία ή τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ, που αποτελούν ισχυρά σημεία συσπείρωσης για την Αριστερά στη Δυτική Ευρώπη, δεν απέκτησαν ποτέ δυναμική στις πρώην κομμουνιστικές χώρες, το αντίθετο μάλιστα. «Τα προοδευτικά κόμματα στην περιοχή δέχθηκαν σφοδρές επιθέσεις για ζητήματα μετανάστευσης και δικαιωμάτων ΛΟΑΤΚΙ, παρότι δεν έδωσαν ποτέ πραγματική μάχη σε αυτά τα θέματα», δήλωσε ο Γιάβορ, επισημαίνοντας ότι αυτές οι επιθέσεις «τους κόστισαν τελικά κάθε αξιοπιστία» στην εθνική πολιτική, ιδιαίτερα μετά την προσφυγική κρίση του 2015, που δίχασε βαθιά την Ευρώπη.
Στη Ρουμανία, το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, το οποίο παραμένει το μεγαλύτερο κόμμα της χώρας παρότι έπεσε στο 22% στις βουλευτικές εκλογές του 2024, αποφάσισε το 2025 να διαγράψει πλήρως τον όρο «προοδευτικός» από το καταστατικό του. Το κόμμα εξήγησε ότι «δεν ήθελε να είναι κόμμα ιδεολογικών πειραμάτων» ή «εισαγόμενων ετικετών». Ο πρώην πρόεδρος της Βουλγαρίας Ρούμεν Ράντεφ, που διατηρεί στενούς δεσμούς με τους σοσιαλιστές και κέρδισε με ευρεία διαφορά τις εκλογές της 19ης Απριλίου, είναι επίσης ένθερμος αντίπαλος της ισότητας στον γάμο και της μετανάστευσης, όπως και ο Ζόραν Μιλάνοβιτς, ο αριστερός εθνικιστής πρόεδρος της Κροατίας από το 2020.
Σε ένα πολιτικό τοπίο πολύ λιγότερο επικεντρωμένο στον πόλεμο στη Γάζα σε σχέση με τη Δυτική Ευρώπη, οι τοπικές αριστερές δυνάμεις δεν έχουν ακόμη καταφέρει να βρουν θέματα συσπείρωσης ικανά να αναστρέψουν αυτή την τάση. Ωστόσο, ο Χίλεμπραντ επικαλέστηκε την Πολωνία ως παράδειγμα, όπου η Αριστερά κατάφερε να επιστρέψει στο Κοινοβούλιο χάρη σε μια έξυπνη συμμαχία μεταξύ μιας προοδευτικής ακαδημαϊκής Αριστεράς και μιας παραδοσιακής μετακομμουνιστικής Αριστεράς. Ο συνασπισμός αυτός, που ονομάζεται Lewica, συμμετέχει στην κυβέρνηση του Τουσκ, αλλά οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι συγκεντρώνει λιγότερο από 10% υποστήριξη.
